Astrid Lindgren – biografia twórczyni Pippi Pończoszanki

0

Astrid Lindgren, urodzona jako Astrid Anna Emilia Ericsson 14 listopada 1907 roku w Näs koło Vimmerby w regionie Småland w Szwecji, była jedną z najwybitniejszych i najukochańszych pisarek dla dzieci na świecie. Na grudzień 2023 roku ma 116 lat. Jest matką dwójki dzieci: syna Larsa i córki Karin. Jej twórczość, obejmująca takie arcydzieła jak Pippi Pończoszanka, Emil ze Smalandii czy Bracia Lwie Serce, sprzedała się w łącznym nakładzie przekraczającym 167 milionów egzemplarzy, co czyni ją jedną z najczęściej tłumaczonych autorek na świecie. Jej życie, naznaczone zarówno radościami, jak i wyzwaniami, stanowi fascynującą opowieść o sile wyobraźni i determinacji.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 2023 roku ma 116 lat.
• Żona/Mąż: Nie dotyczy (była żoną Sture Lindgrena).
• Dzieci: Lars i Karin.
• Zawód: Pisarka, autorka literatury dziecięcej.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie postaci Pippi Pończoszanki i wpływ na prawa dzieci, w tym zakaz kar cielesnych.

Astrid Lindgren – Od Smalandii do Światowej Sławy

Pochodzenie i Wczesne Lata Życia

Astrid Anna Emilia Ericsson przyszła na świat 14 listopada 1907 roku w malowniczej miejscowości Näs, położonej w sercu szwedzkiego regionu Småland, niedaleko Vimmerby. Pochodziła z rodziny rolniczej; jej rodzicami byli Samuel August Ericsson i Johanna Sofia Jonsson. Wychowywała się w otoczeniu rodzeństwa – starszego brata Gunnara, późniejszego członka szwedzkiego parlamentu, oraz dwóch młodszych sióstr. Dzieciństwo w tej sielskiej scenerii, pełne wolności i bliskości z naturą, stanowiło później niewyczerpane źródło inspiracji dla jej literackiej twórczości, czego wyrazem są takie dzieła jak „Emil ze Smalandii” czy historie o dzieciach z Bullerbyn.

Po ukończeniu szkoły, Astrid podjęła pracę w lokalnej gazecie „Vimmerby Tidning”. Okres ten okazał się przełomowy, a jednocześnie naznaczony trudnymi doświadczeniami. Wdała się w romans z redaktorem naczelnym gazety, co doprowadziło do nieoczekiwanej ciąży. Konsekwencje tego wydarzenia były znaczące – wywołało to lokalny skandal i zmusiło młodą Astrid do opuszczenia rodzinnych stron i przeprowadzki do Sztokholmu. Tam, w 1926 roku, urodziła swojego jedynego syna, Larsa. Pierwsze cztery lata życia chłopiec spędził w rodzinie zastępczej, zanim wrócił pod opiekę matki.

Małżeństwo i Rodzina

W 1931 roku Astrid Ericsson, już jako Astrid Lindgren, poślubiła Sture Lindgrena, swojego szefa z Królewskiego Automobilklubu. Małżeństwo to okazało się fundamentem dla jej późniejszego życia rodzinnego i zawodowego. Trzy lata później, w 1934 roku, rodzina powiększyła się o córkę, Karin. Dzieci Astrid – Lars i Karin – stały się inspiracją dla wielu jej późniejszych opowieści. To właśnie dla chorej córki Karin, która leżała w łóżku z zapaleniem płuc, Astrid po raz pierwszy opowiedziała historię o Pippi Pończoszance, tworząc postać, która miała odmienić oblicze literatury dziecięcej.

Droga do Literackiej Sławy

Początki Zawodowe i Literackie Inspiracje

Zanim Astrid Lindgren na stałe związała się z pisaniem, zdobywała doświadczenie w różnych zawodach. Pracowała jako sekretarka, m.in. w szwedzkim Królewskim Automobilklubie oraz jako dziennikarka. Szczególnie cennym doświadczeniem okazała się praca na początku lat 40. jako sekretarka u kryminalistyka Harry’ego Södermana. To właśnie ta współpraca stała się bezpośrednią inspiracją do stworzenia postaci znanego detektywa Blomkvista (Bill Bergson), który pojawił się w jej późniejszych książkach, wprowadzając elementy kryminału do świata literatury dziecięcej.

Kariera literacka Astrid Lindgren nabrała tempa w 1944 roku. Wówczas to zdobyła drugą nagrodę w konkursie wydawnictwa Rabén & Sjögren za swoją powieść „Zwierzenia Britt-Marii”. Rok później, w 1945 roku, artystka postanowiła wziąć udział w tym samym konkursie z książką, która miała zrewolucjonizować literaturę dziecięcą – „Pippi Långstrump” (Pippi Pończoszanka). Choć pierwsza wersja tej opowieści została wcześniej odrzucona przez wydawnictwo Bonniers, tym razem konkursowe jury doceniło jej oryginalność i siłę. Książka o Pippi Pończoszance stała się światowym fenomenem, przetłumaczonym na co najmniej 100 języków, a jej bohaterka – Pippi – stała się ikoną niezależności i dziecięcej odwagi.

Kariera Wydawnicza i Redakcyjna

Sukces „Pippi Pończoszanki” otworzył Astrid Lindgren drzwi do świata wydawniczego. Przez wiele lat nie tylko tworzyła własne, niezapomniane historie, ale także aktywnie działała w radzie redakcyjnej literatury dziecięcej w wydawnictwie Rabén & Sjögren w Sztokholmie. To pozwoliło jej na kształtowanie oblicza szwedzkiej literatury dla najmłodszych, wspieranie młodych talentów i promowanie wartości, które sama uważała za najważniejsze w twórczości dla dzieci. W ciągu swojej kariery napisała ponad 20 powieści i zbiorów opowiadań, a także sztuki teatralne i słuchowiska radiowe.

Osiągnięcia i Uznanie na Świecie

Prestiżowe Nagrody Literackie

Twórczość Astrid Lindgren została uhonorowana licznymi nagrodami, potwierdzając jej znaczenie w światowej literaturze. W 1958 roku otrzymała prestiżową Nagrodę im. Hansa Christiana Andersena, często nazywaną „Małym Noblem”, za swoją książkę „Rasmus i włóczęga”. To wyróżnienie podkreśliło jej mistrzostwo w tworzeniu poruszających i wartościowych historii dla dzieci.

W 1994 roku pisarka została uhonorowana „Alternatywną Nagrodą Nobla”, czyli Right Livelihood Award. Uznano ją za to za unikalną twórczość poświęconą prawom dzieci oraz szacunek dla ich indywidualności. Ta nagroda była wyrazem uznania nie tylko dla jej talentu literackiego, ale także dla jej aktywnego zaangażowania w sprawy społeczne.

Nominacja do Literackiej Nagrody Nobla i Inne Wyróżnienia

W 1972 roku Astrid Lindgren została oficjalnie nominowana do literackiej Nagrody Nobla. Nominację tę zgłosili niemiecki krytyk Klaus Doderer oraz austriacki bibliotekarz Josef Stummvoll, co świadczy o szerokim uznaniu jej dorobku na arenie międzynarodowej. Choć sama nagroda Nobla jej nie przypadła, jej twórczość i wpływ na literaturę dziecięcą są niepodważalne.

W 1995 roku pisarka otrzymała Złoty medal Illis quorum, jedno z najwyższych odznaczeń przyznawanych przez rząd Szwecji za wybitne zasługi dla kultury. Z okazji swoich 90. urodzin, w 1997 roku, została uhonorowana tytułem Międzynarodowego Szweda Roku (International Swede of the Year), co podkreśliło jej globalny zasięg i wpływ.

Podsumowanie Nagród i Wyróżnień

Zaangażowanie Społeczne i Polityczne

„Pomperipossa w Monismanii” i Debata Podatkowa

Astrid Lindgren nie ograniczała się jedynie do tworzenia literatury. Aktywnie angażowała się w życie publiczne i społeczne. W 1976 roku wywołała ogólnokrajową debatę swoim tekstem satyrycznym „Pomperipossa w Monismanii”. W tym ostrym protestem przeciwko 102-procentowej stawce podatku marginalnego, pisarka zwróciła uwagę na dysproporcje społeczne i obciążenia podatkowe. Jej głos miał znaczący wpływ, przyczyniając się do porażki socjaldemokratów w ówczesnych wyborach.

„Nigdy Przemocy!” i Walka o Prawa Dzieci

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć Astrid Lindgren w sferze społecznej była jej walka z karami cielesnymi wobec dzieci. Po otrzymaniu Pokojowej Nagrody Księgarzy Niemieckich w 1978 roku, wygłosiła słynne przemówienie „Nigdy przemocy!”. Jej poruszające słowa i determinacja doprowadziły do wprowadzenia w Szwecji w 1979 roku ustawowego zakazu bicia dzieci. W ten sposób Lindgren stała się orędowniczką prawa do wychowania bez przemocy i szacunku dla dziecięcej godności.

„Lex Lindgren” i Dobrostan Zwierząt

Dzięki jej kampanii na rzecz dobrostanu zwierząt, w Szwecji uchwalono nowe prawo dotyczące ochrony zwierząt hodowlanych. Ta ustawa, nazwana na jej cześć „Lex Lindgren”, jest świadectwem jej zaangażowania w ochronę najsłabszych, zarówno ludzi, jak i zwierząt. Przez całe życie deklarowała się jako socjaldemokratka, mimo że jej poglądy i działania czasami prowadziły do konfliktów z partią, zwłaszcza w kwestiach podatkowych.

Wszechstronność Twórcza i Adaptacje

Bogactwo Gatunków Literackich

Astrid Lindgren udowodniła, że jest pisarką o niezwykłej wszechstronności. Oprócz ikonicznych książek dla dzieci, takich jak „Pippi Pończoszanka”, „Emil ze Smalandii”, „Bracia Lwie Serce”, „Ronja, córka zbójnika”, „Mio” czy „Karlsson z dachu”, tworzyła również teksty piosenek, artykuły polemiczne, prace autobiograficzne oraz prowadziła dzienniki wojenne z lat 1939–1945. Jej zapiski z okresu II wojny światowej, zawierające 22 zeszyty, stanowią cenne świadectwo tamtych czasów i jej osobistych refleksji.

Kinematografia i Teatr

Wiele dzieł Astrid Lindgren zostało z sukcesem przeniesionych na ekran, a ona sama aktywnie uczestniczyła w procesie tworzenia scenariuszy. Filmy oparte na jej książkach, takie jak „Rasmus i włóczęga” czy serie o Pippi Pończoszance, zdobyły uznanie widzów na całym świecie. Adaptacje teatralne i słuchowiska radiowe również przyczyniły się do popularyzacji jej twórczości, docierając do szerokiego grona odbiorców.

Kluczowe Dzieła Literackie

• Zwierzenia Britt-Marii (1944)
• Pippi Långstrump (Pippi Pończoszanka) (1945)
• Dzieci z Bullerbyn (1947)
• Emil ze Smalandii (1946)
• Karlsson z dachu (1955)
• Bracia Lwie Serce (1973)
• Ronja, córka zbójnika (1981)
• Rasmus i włóczęga (1956)
• Mio, mój syn (1956)
• Saltkråkan (1964)

Ciekawostki i Trwałe Upamiętnienie

Ikona na Banknocie i Kosmiczne Wyróżnienia

Wizerunek Astrid Lindgren na stałe wpisał się w szwedzką tożsamość narodową. Od lat 2014–2015 jej podobizna zdobi szwedzki banknot o nominale 20 koron. Jej wpływ wykracza nawet poza Ziemię – w 1978 roku radziecki astronom Nikołaj Czernych odkrył asteroidę (3204), którą na cześć pisarki nazwano „Lindgren”. W 1995 roku szwedzki mikrosatelita wystrzelony w kosmos nosił imię Astrid, a jego instrumenty badawcze nazwano imionami jej najsłynniejszych bohaterów: PIPPI, EMIL oraz MIO.

Nagroda im. Astrid Lindgren i Dziedzictwo

Po śmierci Astrid Lindgren, rząd Szwecji ustanowił Astrid Lindgren Memorial Award (ALMA). Jest to największe na świecie wyróżnienie finansowe w dziedzinie literatury dla dzieci i młodzieży, przyznawane autorom, ilustratorom i narratorom za wybitne osiągnięcia. W 2005 roku kolekcja oryginalnych rękopisów pisarki została wpisana na prestiżową listę Pamięci Świata UNESCO, co podkreśla jej uniwersalne i trwałe znaczenie.

Dziedzictwo Astrid Lindgren żyje nie tylko w jej książkach, ale także w miejscach jej poświęconych. W Vimmerby znajduje się park tematyczny „Świat Astrid Lindgren”, a w Sztokholmie działa dziecięce muzeum Junibacken, które przyciągają miliony odwiedzających. Astrid Lindgren zmarła 28 stycznia 2002 roku w swoim domu w centrum Sztokholmu, a jej pogrzeb w rodzinnym Vimmerby miał charakter niemal państwowy, z udziałem rodziny królewskiej i premiera.

Warto wiedzieć: Statystyki literackie pokazują ogromny zasięg twórczości Lindgren – do 2010 roku sprzedano około 167 milionów egzemplarzy jej książek, a w 2017 roku została sklasyfikowana jako 18. najczęściej tłumaczony autor na świecie.

Astrid Lindgren była postacią o niezwykłym wpływie, która poprzez swoją twórczość i zaangażowanie społeczne odcisnęła trwały ślad w kulturze światowej. Jej historie, pełne humoru, mądrości i niezłomnego ducha, nadal inspirują pokolenia czytelników, a jej walka o prawa dzieci i zwierząt stanowi wzór do naśladowania. Pozostawiła po sobie bogate dziedzictwo literackie i społeczne, które jest celebrowane na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Astrid_Lindgren