Jerzy V: Brytyjski król, panowanie od 1910, eutanazja i Wilhelm II

0

Jerzy V, król Zjednoczonego Królestwa i cesarz Indii, urodził się 3 czerwca 1865 roku, a jego panowanie przypadło na jeden z najbardziej dynamicznych okresów w historii Europy. W wieku 70 lat zmarł 20 stycznia 1936 roku w Sandringham House. Jako głowa krainy, która rozciągała się na całym świecie, jego decyzja o zmianie nazwiska dynastii na Windsor w 1917 roku zapoczątkowała nowy rozdział w historii brytyjskiej monarchii, symbolizując odcięcie się od niemieckich korzeni w obliczu I wojny światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 70 lat (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Maria Teck
• Dzieci: 6 (Edward VIII, Jerzy VI, Henryk, Jerzy, Jan, Maria)
• Zawód: Król Zjednoczonego Królestwa, Cesarz Indii
• Główne osiągnięcie: Utrzymanie monarchii w burzliwych czasach I wojny światowej i przemian społecznych, zmiana nazwiska dynastii na Windsor.

Jerzy V – Król Wielkiej Brytanii i Irlandii, Cesarz Indii

Podstawowe informacje i pochodzenie

Jerzy V, którego pełne imię brzmiało Jerzy Fryderyk Ernest Albert (ang. George Frederick Ernest Albert), przyszedł na świat 3 czerwca 1865 roku w Londynie. Jego panowanie, trwające od 6 maja 1910 roku do 20 stycznia 1936 roku, przypadło na jeden z najbardziej dynamicznych i burzliwych okresów w historii Europy i świata. Jerzy V zmarł w Sandringham, a w styczniu 2026 roku przypada 90. rocznica jego śmierci. Na styczeń 2026 roku od jego narodzin minęło ponad 160 lat.

Królewskie i cesarskie tytuły Jerzego V były rozległe i odzwierciedlały potęgę Imperium Brytyjskiego w pierwszej połowie XX wieku. Przez większość swojego panowania (1910–1936) nosił tytuł króla Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarza Indii. Wraz ze zmianami politycznymi i ewolucją statusu terytoriów zależnych, od 1927 roku jego tytuł oficjalnie brzmiał: król Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jego władza obejmowała również liczne dominiów, w tym Australię, Nową Zelandię, Nową Fundlandię i Południową Afrykę, którymi rządził jako król w latach 1910–1936. Od 11 grudnia 1931 roku do swojej śmierci, formalnie nosił również tytuł króla Kanady.

Jednym z najbardziej znaczących wydarzeń związanych z Jerzym V była historyczna zmiana nazwiska dynastii. Choć wywodził się z niemieckiej dynastii Sachsen-Coburg-Gotha, w 1917 roku, w atmosferze narastających nastrojów antyniemieckich podczas I wojny światowej, król podjął decyzję o zmianie nazwiska rodowego na Windsor. Ta decyzja miała na celu zerwanie wszelkich powiązań z niemieckimi korzeniami, które w obliczu konfliktu były postrzegane negatywnie przez brytyjskie społeczeństwo. Tym samym zapoczątkował panowanie dynastii Windsor, która do dziś zasiada na brytyjskim tronie.

Warto wiedzieć: Jerzy V urodził się jako Jerzy Fryderyk Ernest Albert, a jego panowanie rozpoczęło się 6 maja 1910 roku, zastępując swojego ojca, Edwarda VII.

Życie prywatne i rodzina

Jerzy V był synem króla Edwarda VII Koburga oraz duńskiej księżniczki Aleksandry Duńskiej. Jego pochodzenie łączyło wpływy najważniejszych europejskich rodów królewskich tamtego okresu, co stanowiło fundament jego przyszłej roli jako monarchy. Jego matka, królowa Aleksandra, wniosła do rodziny królewskiej silne więzi z Danią i Europą Północną, podczas gdy ojciec, Edward VII, był synem królowej Wiktorii, a jego dynastia, Sachsen-Coburg-Gotha, podkreślała jego niemieckie korzenie.

Jego żoną była Maria Teck, która po objęciu przez niego tronu w 1910 roku uzyskała tytuł królowej konsorty. Ich związek małżeński, zawarty 6 lipca 1893 roku, trwał aż do śmierci Jerzego V w 1936 roku. Małżeństwo to było kluczowe dla stabilności brytyjskiej rodziny królewskiej w trudnych czasach. Królowa Maria odegrała znaczącą rolę u boku męża, wspierając go w obowiązkach i reprezentując monarchię.

Para królewska miała sześcioro dzieci. Najstarszym synem był Edward, który później objął tron jako Edward VIII. Drugim synem był Albert Jerzy, który po abdykacji brata został królem Jerzego VI. Pozostałe dzieci to synowie: Henryk (książę Gloucester), Jerzy (książę Kentu) oraz Jan, który zmarł w młodym wieku. Jedyną córką była Maria. Tragiczne losy niektórych z dzieci, w tym wczesna śmierć księcia Jana, stanowiły osobiste tragedie dla rodziny królewskiej.

Potomstwo Jerzego V i Marii Teck

• Edward (późniejszy Edward VIII)
• Albert Jerzy (późniejszy Jerzy VI)
• Henryk (książę Gloucester)
• Jerzy (książę Kentu)
• Jan
• Maria

Po śmierci Jerzego V w 1936 roku, tron objął jego najstarszy syn, Edward VIII Windsor. Jednak jego panowanie było niezwykle krótkie. Edward VIII przeszedł do historii głównie z powodu swojej decyzji o abdykacji, która nastąpiła w tym samym roku, w którym objął tron, aby móc poślubić Wallis Simpson, amerykańską rozwódkę. W konsekwencji tron objął drugi syn, Albert Jerzy, przyjmując imię Jerzy VI, co zapoczątkowało kolejny ważny rozdział w historii brytyjskiej monarchii.

Droga na tron i panowanie

Jerzy V objął rządy 6 maja 1910 roku, przejmując obowiązki po swoim ojcu, królu Edwardzie VII. Jego panowanie, trwające blisko 26 lat, przypadło na jeden z najbardziej burzliwych okresów w historii Europy, naznaczony I wojną światową, rewolucjami społecznymi i znaczącymi zmianami geopolitycznymi. Okres ten był czasem wielkich wyzwań dla monarchii brytyjskiej, ale również czasem umacniania jej symbolicznej roli.

Oficjalna ceremonia koronacyjna Jerzego V odbyła się 22 czerwca 1911 roku w Opactwie Westminsterskim. Wydarzenie to było symbolicznym potwierdzeniem jego władzy i legitymizacji jako monarchy nad rozległym Imperium Brytyjskim. Koronacja była spektakularnym wydarzeniem, które miało na celu wzmocnienie poczucia jedności i stabilności w społeczeństwie.

Król Jerzy V stał się ważnym symbolem jedności narodowej, szczególnie w trudnych czasach konfliktów zbrojnych i przemian społecznych, które dotknęły Wielką Brytanię na początku XX wieku. Jego postawa i zaangażowanie w sprawy państwa podczas I wojny światowej, a także późniejsze działania, przyczyniły się do utrwalenia jego wizerunku jako monarchy oddanego swojemu narodowi. W obliczu rewolucyjnych zmian w Europie i narastających napięć społecznych w Wielkiej Brytanii, Jerzy V reprezentował ciągłość i stabilność.

Kluczowe daty panowania Jerzego V

Kontekst historyczny i wojna

Panowanie Jerzego V było nierozerwalnie związane z okresem Wielkiej Wojny, czyli I wojny światowej. Konflikt ten wywarł ogromny wpływ na społeczeństwo brytyjskie i samo imperium. Nastroje antyniemieckie w społeczeństwie brytyjskim, wzmagane przez propagandę wojenną i ofiary ponoszone na froncie, skłoniły króla do podjęcia radykalnej decyzji. W 1917 roku, w akcie zerwania z niemieckimi korzeniami, Jerzy V dokonał historycznej zmiany nazwiska rodowego swojej rodziny z Sachsen-Coburg-Gotha na Windsor. Ta zmiana była symbolicznym odcięciem się od wroga i podkreśleniem brytyjskości dynastii.

Rodzina królewska w okresie panowania Jerzego V borykała się z licznymi trudnościami. Wyzwania polityczne, związane z przemianami społecznymi i politycznymi, przeplatały się z osobistymi tragediami. Wśród nich można wymienić losy jego dzieci, w tym chorobę i przedwczesną śmierć jego syna, księcia Jana, który cierpiał na padaczkę. Te dramatyczne wydarzenia, choć prywatne, miały wpływ na wizerunek i funkcjonowanie rodziny królewskiej w oczach opinii publicznej.

Wielka Wojna była okresem, w którym monarchia brytyjska musiała odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Jerzy V aktywnie wspierał wysiłek wojenny, odwiedzając brytyjskie bazy morskie i szpitale, a jego obecność na froncie miała na celu podniesienie morale żołnierzy. Imperium Brytyjskie osiągnęło wówczas swoje największe rozmiary, co stawiało przed monarchą ogromne wyzwania związane z zarządzaniem tak rozległymi terytoriami. Król uważał, że jego głównym zadaniem jest bycie symbolem jedności i siły narodu w tym trudnym czasie.

Warto wiedzieć: W 1917 roku, w reakcji na nastroje antyniemieckie podczas I wojny światowej, Jerzy V zmienił nazwę dynastii z Sachsen-Coburg-Gotha na Windsor.

Nagrody i odznaczenia

Jako głowa państwa i przykładny monarcha, Jerzy V posiadał szeroki wachlarz najwyższych odznaczeń, zarówno brytyjskich, jak i międzynarodowych. Do najważniejszych brytyjskich orderów należały Order Podwiązki, Order Ostu, Order Świętego Patryka oraz Krzyż Wielki Orderu Łaźni. Te prestiżowe wyróżnienia podkreślały jego pozycję w hierarchii państwowej i jego rolę jako strażnika tradycji i honoru królestwa.

Jego status jako cesarza Indii znalazł odzwierciedlenie w licznych orderach kolonialnych i indyjskich. Był uhonorowany m.in. Orderem Gwiazdy Indii, Orderem Indii Brytyjskich I klasy oraz Orderem Imperium Indyjskiego. Odznaczenia te symbolizowały jego władzę i znaczenie w kontekście brytyjskiego imperium na subkontynencie indyjskim, podkreślając jego rolę w zarządzaniu tą strategicznie ważną częścią imperium.

Ponadto, Jerzy V zgromadził imponującą kolekcję zagranicznych orderów, co świadczyło o jego dobrych relacjach dyplomatycznych i znaczeniu Wielkiej Brytanii na arenie międzynarodowej. Wśród nich znajdowały się m.in. duński Order Słonia, rosyjski Order św. Andrzeja, pruski Order Orła Czarnego, hiszpański Order Złotego Runa oraz japoński Order Chryzantemy. Te międzynarodowe odznaczenia podkreślały jego rolę jako głowy jednego z najpotężniejszych państw świata i jego zaangażowanie w relacje z innymi mocarstwami.

Najważniejsze odznaczenia Jerzego V

• Najwyższe odznaczenia brytyjskie: Order Podwiązki, Order Ostu, Order Świętego Patryka, Krzyż Wielki Orderu Łaźni.
• Ordery kolonialne i indyjskie: Order Gwiazdy Indii, Order Indii Brytyjskich I klasy, Order Imperium Indyjskiego.
• Odznaczenia międzynarodowe: Duński Order Słonia, Rosyjski Order św. Andrzeja, Pruski Order Orła Czarnego, Hiszpański Order Złotego Runa, Japoński Order Chryzantemy.

Zdrowie i śmierć

W końcowym okresie swojego życia, Jerzy V zmagał się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Pogarszający się stan zdrowia króla znacząco wpłynął na jego zdolność do pełnienia obowiązków. Mimo to, starał się zachować pozory normalności, a jego problemy zdrowotne były tematem wielu spekulacji, zarówno w prasie, jak i wśród społeczeństwa. Król miał 70 lat, gdy zmarł.

Ostatecznie, choroba doprowadziła do jego zgonu 20 stycznia 1936 roku w posiadłości Sandringham House w hrabstwie Norfolk. Sandringham House, będące tradycyjną wiejską rezydencją brytyjskich monarchów, stało się miejscem jego śmierci po blisko 26 latach panowania. Informacja o jego śmierci wywołała powszechny smutek i żałobę w całym Imperium Brytyjskim.

Zgodnie z tradycją i wolą monarchy, pochówek Jerzego V odbył się w Kaplicy św. Jerzego na Zamku Windsor. Miejsce to, będące mauzoleum wielu brytyjskich monarchów, stanowiło godne miejsce spoczynku dla króla, który tak mocno wpisał się w historię Wielkiej Brytanii. Warto wspomnieć, że w tym samym roku, w którym zmarł król Jerzy V, przypadała 90. rocznica śmierci jego babki, królowej Wiktorii, co symbolicznie zamykało pewien rozdział w historii brytyjskiej monarchii.

Ciekawostki

W okresie swojego panowania, od 1910 do 1936 roku, Jerzy V posługiwał się charakterystycznym herbem Wielkiej Brytanii. Ten majestatyczny symbol, bogaty w heraldyczne znaczenia, odzwierciedlał potęgę i rozległość imperium w pierwszej połowie XX wieku. Herb ten był nie tylko symbolem monarchii, ale także jedności i tożsamości narodowej Wielkiej Brytanii i jej terytoriów zależnych.

Jerzy V był człowiekiem o silnym poczuciu obowiązku i przywiązaniu do służby. Jako młody człowiek, przez wiele lat służył w Royal Navy, zdobywając doświadczenie i kształtując swój charakter. Ta służba w marynarce wojennej, którą rozpoczął jako kadet w 1877 roku, położyła podwaliny pod jego późniejsze panowanie, ucząc go dyscypliny, odpowiedzialności i strategii. Lata służby w Royal Navy, w tym podróże po świecie i wizyty w brytyjskich bazach morskich, pozwoliły mu lepiej poznać imperium i jego ludy.

Jego panowanie przypadło na czas, gdy Imperium Brytyjskie osiągnęło swoje apogeum pod względem terytorialnym. Jerzy V, jako jego władca, był symbolem tej globalnej potęgi. Jego działania i decyzje miały wpływ na losy milionów ludzi na całym świecie. Zmiana nazwiska na Windsor w 1917 roku, choć podyktowana względami politycznymi, była również symbolicznym odzwierciedleniem ewolucji brytyjskiej monarchii w obliczu zmieniającego się świata.

Jerzy V, król Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarz Indii, pozostawił po sobie trwały ślad w historii jako monarcha, który przewodził swojemu narodowi przez okresy wielkich wyzwań, w tym I wojny światowej. Jego decyzja o zmianie nazwiska dynastii na Windsor i jego symboliczna rola w utrzymaniu jedności narodowej uczyniły go kluczową postacią XX wieku. Jego panowanie było świadectwem ewolucji brytyjskiej monarchii w obliczu nowoczesności i globalnych konfliktów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_V