Nikita Chruszczow: 60 lat temu Kreml i zamach stanu

0

Nikita Siergiejewicz Chruszczow, urodzony 15 kwietnia 1894 roku, był jedną z najbardziej wyrazistych i wpływowych postaci XX-wiecznej polityki światowej, a przede wszystkim przywódcą Związku Radzieckiego. Na obecny dzień, licząc od daty urodzenia, Nikita Chruszczow miałby 130 lat. Jego żoną była Nina Chruszczowa, która towarzyszyła mu w ważnych momentach życia publicznego. Kluczowym momentem jego przywództwa było zapoczątkowanie procesu destalinizacji po śmierci Józefa Stalina, co radykalnie zmieniło oblicze ZSRR i Europy Wschodniej.

Zmarł 11 września 1971 roku w Moskwie, w wieku 77 lat, przebywając wówczas na politycznej emeryturze. Jego życie, od ubogiego pochodzenia chłopskiego po szczyty władzy, stanowi fascynujący rozdział w historii Związku Radzieckiego i jest przykładem dynamicznych przemian społecznych i politycznych w XX wieku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 130 lat (stan na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Nina Chruszczowa
• Dzieci: Brak danych w artykule
• Zawód: Polityk, przywódca państwowy
• Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie procesu destalinizacji

Kim był Nikita Chruszczow?

Nikita Siergiejewicz Chruszczow, urodzony 15 kwietnia 1894 roku we wsi Kalinowka, w guberni kurskiej Imperium Rosyjskiego, był radzieckim politykiem i przywódcą Związku Radzieckiego. Pochodzący z ubogiej rodziny chłopskiej, od najmłodszych lat zmuszony był do ciężkiej pracy fizycznej, co ukształtowało jego charakter i późniejsze spojrzenie na świat. Zmarł 11 września 1971 roku w Moskwie, w wieku 77 lat, po zakończeniu swojej burzliwej kariery politycznej. W trakcie swojej służby wojskowej w Armii Czerwonej uzyskał stopień generała porucznika.

Nikita Chruszczow pełnił najwyższe funkcje państwowe w Związku Radzieckim, będąc I sekretarzem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KC KPZR) w latach 1953–1964. Przez ostatnie sześć lat swojej kadencji, od 1958 do 1964 roku, sprawował równocześnie urząd premiera, czyli Przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR. Jego rządy przypadły na kluczowy okres po śmierci Józefa Stalina, wprowadzając znaczące zmiany w polityce wewnętrznej i zagranicznej państwa radzieckiego.

Rodzina i życie prywatne Nikity Chruszczowa

Żoną Nikity Chruszczowa była Nina Chruszczowa, która w okresie sprawowania przez męża najwyższych funkcji państwowych pełniła rolę radzieckiej Pierwszej Damy. Towarzyszyła mu ona podczas licznych oficjalnych wydarzeń i wizyt zagranicznych, stanowiąc ważny element jego wizerunku publicznego. Choć artykuł nie zawiera szczegółowych informacji o jego życiu osobistym poza wzmianką o żonie, jego pochodzenie z rodziny chłopskiej miało fundamentalne znaczenie dla jego wczesnych doświadczeń życiowych i wczesnego podjęcia pracy zarobkowej.

Kariera polityczna i wojskowa Nikity Chruszczowa

Początki kariery i wstąpienie do partii

Droga Nikity Chruszczowa do polityki rozpoczęła się w 1918 roku, kiedy to wstąpił do partii bolszewików. W okresie rosyjskiej wojny domowej zdobywał pierwsze doświadczenia jako komisarz polityczny, angażując się w budowanie struktur partyjnych i militarnych. To zaangażowanie stanowiło fundament jego późniejszej, dynamicznej kariery w Związku Radzieckim.

Awans w strukturach partyjnych

Znaczący rozwój kariery politycznej Chruszczowa nastąpił dzięki jego działalności na Ukrainie. W 1939 roku został mianowany I sekretarzem Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy (KC WKP(b) Ukrainy) oraz wszedł w skład Biura Politycznego KC WKP(b). Ta nominacja ugruntowała jego pozycję jako jednego z kluczowych graczy w państwie Stalina, otwierając mu drogę do dalszych awansów na szczeblu centralnym.

Udział w II wojnie światowej

Podczas II wojny światowej, w latach 1941–1945, Nikita Chruszczow aktywnie uczestniczył w wysiłku wojennym Związku Radzieckiego. Pełnił funkcję członka rad wojennych na różnych frontach, co świadczy o jego zaangażowaniu w działania militarne i rosnącym znaczeniu w strukturach partyjno-wojskowych. Doświadczenia z okresu wojny z pewnością wpłynęły na jego późniejsze decyzje polityczne i dotyczące obronności.

Walka o władzę po śmierci Stalina

Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku rozpoczęła się zacięta walka o władzę w Związku Radzieckim. Nikita Chruszczow, dzięki swoim umiejętnościom politycznym i rozbudowanej sieci kontaktów, zdołał wyjść zwycięsko z tej rywalizacji. 7 września 1953 roku objął nowo utworzony urząd pierwszego sekretarza KC KPZR, co było kluczowym momentem w jego karierze i symbolicznym przejęciem sterów państwa od dotychczasowej, kolektywnej władzy.

Przywództwo Nikity Chruszczowa w ZSRR (1953–1964)

Okres przywództwa Nikity Chruszczowa w Związku Radzieckim, trwający od 1953 do 1964 roku, był czasem głębokich przemian, zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej. Chruszczow, wywodzący się ze środowisk robotniczych i chłopskich, wniósł świeże spojrzenie na kierunek rozwoju państwa radzieckiego, odchodząc od polityki terroru i kultu jednostki.

Destalinizacja i „odwilż”

Jednym z najbardziej przełomowych wydarzeń okresu rządów Nikity Chruszczowa był XX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w 1956 roku, podczas którego wygłosił on początkowo tajny referat „O kulcie jednostki i jego następstwach”. W tym odważnym wystąpieniu ujawnił on krwawe aspekty rządów Stalina, co wywołało szok w radzieckim społeczeństwie i na arenie międzynarodowej. Referat ten zapoczątkował proces destalinizacji, kładąc podwaliny pod okres tzw. „odwilży”.

Okres „odwilży” charakteryzował się masową rehabilitacją ofiar stalinowskiego terroru oraz liberalizacją polityki kulturalnej i społecznej wewnątrz Związku Radzieckiego. Był to czas nadziei na większą swobodę i odejście od represyjnych metod rządzenia, które dominowały za czasów Stalina. Chruszczow starał się stworzyć bardziej otwarty i ludzki wizerunek systemu komunistycznego. W 1961 roku, podczas XXII Zjazdu KPZR, przeprowadził drugą falę destalinizacji, której symbolicznym aktem było usunięcie zwłok Stalina z mauzoleum Lenina na placu Czerwonym w Moskwie.

Polityka zagraniczna

W polityce zagranicznej Nikita Chruszczow był postacią aktywną i często budzącą kontrowersje. W 1962 roku doprowadził do kryzysu kubańskiego, próbując rozmieścić rakiety nuklearne na Kubie, co stanowiło odpowiedź na amerykańskie pociski rozmieszczone w Turcji i niemal doprowadziło do wybuchu wojny atomowej. Za jego rządów doszło również do budowy Muru Berlińskiego, symbolu podziału Europy, oraz do incydentu z zestrzeleniem amerykańskiego samolotu szpiegowskiego U-2 nad Swierdłowskiem w 1960 roku, co zaostrzyło napięcia między ZSRR a Stanami Zjednoczonymi.

Warto wiedzieć: Incydent z zestrzeleniem amerykańskiego samolotu szpiegowskiego U-2 w 1960 roku miał miejsce w tym samym roku, w którym Nikita Chruszczow wywołał skandal dyplomatyczny podczas wystąpienia przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ.

Polityka wobec bloku wschodniego

Polityka Nikity Chruszczowa wobec bloku wschodniego była złożona. Z jednej strony, w Polsce w 1956 roku dopuścił do kompromisu politycznego, co umożliwiło dojście do władzy Władysława Gomułki i pewną liberalizację. Z drugiej strony, powstanie na Węgrzech w tym samym roku spotkało się z brutalną reakcją – Chruszczow nakazał krwawe stłumienie węgierskiego zrywu przy użyciu Armii Radzieckiej, co pokazało granice tolerancji dla odmiennych dążeń w ramach bloku radzieckiego.

Nagrody i odznaczenia Nikity Chruszczowa

Nikita Chruszczow był wielokrotnie honorowany najwyższymi odznaczeniami radzieckimi. Dwukrotnie otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego, a trzykrotnie tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej, co podkreśla jego zasługi dla państwa radzieckiego. Ponadto, posiadał siedem Orderów Lenina, najwyższego odznaczenia cywilnego ZSRR. Jego dokonania wojskowe zostały również docenione poprzez przyznanie mu Orderu Suworowa I i II klasy, Orderu Kutuzowa I klasy oraz Orderu Wojny Ojczyźnianej I klasy.

Tabela nagród i odznaczeń Nikity Chruszczowa

Kontrowersje i skandale związane z Nikitą Chruszczowem

Nikita Chruszczow był postacią budzącą silne emocje i często kontrowersje. Jednym z najbardziej pamiętnych incydentów był jego występ przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ 12 października 1960 roku, podczas którego wywołał skandal dyplomatyczny, uderzając butem w mównicę i wykrzykując obelgi, co stanowiło przykład niekonwencjonalnego zachowania radzieckiego przywódcy. Jego polityka wobec bloku wschodniego również budziła sprzeczne reakcje – podczas gdy w Polsce dopuścił do kompromisu, powstanie na Węgrzech brutalnie stłumił. Chruszczow przetrwał również próbę odsunięcia od władzy w czerwcu 1957 roku, kiedy to tzw. „grupa antypartyjna” próbowała go obalić, jednak zdołał utrzymać swoją pozycję.

Odsunięcie od władzy i emerytura Nikity Chruszczowa

Rządy Nikity Chruszczowa dobiegły końca w październiku 1964 roku, kiedy to został odsunięty od władzy w wyniku spisku zorganizowanego przez najbliższych współpracowników. Na stanowisku I sekretarza KC KPZR zastąpił go Leonid Breżniew, co zapoczątkowało nową erę w historii Związku Radzieckiego. Po przymusowym odejściu z polityki, Nikita Chruszczow zamieszkał w daczy pod Moskwą, gdzie wykorzystywał czas na dyktowanie swoich pamiętników, stanowiących cenne świadectwo jego czasów i przemyśleń.

Chronologia kariery Nikity Chruszczowa

• 1918: Wstąpienie do partii bolszewików.
• Okres wojny domowej: Służba jako komisarz polityczny.
• 1939: Mianowanie I sekretarzem KC WKP(b) Ukrainy i członkiem Biura Politycznego KC WKP(b).
• 1941–1945: Udział w II wojnie światowej jako członek rad wojennych.
• 1953: Po śmierci Stalina, objęcie urzędu pierwszego sekretarza KC KPZR (7 września).
• 1956: Wygłoszenie referatu „O kulcie jednostki i jego następstwach” na XX Zjeździe KPZR.
• 1957: Przetrwanie próby odsunięcia od władzy przez „grupę antypartyjną”.
• 1958–1964: Pełnienie funkcji premiera ZSRR.
• 1960: Incydent z zestrzeleniem samolotu U-2; skandal dyplomatyczny na forum ONZ.
• 1961: Druga fala destalinizacji, usunięcie zwłok Stalina z mauzoleum.
• 1962: Kryzys kubański.
• 1964: Odsunięcie od władzy (październik).

Ciekawostki z życia Nikity Chruszczowa

Choć Nikita Siergiejewicz Chruszczow urodził się w Rosji, przez znaczną część swojej kariery był silnie związany z Ukrainą, gdzie pełnił funkcję lidera partii komunistycznej przez blisko dekadę. Jego wczesny awans polityczny był w dużej mierze zasługą protektoratu Łazara Kaganowicza, który odegrał kluczową rolę w jego drodze na szczyt. Paradoksalnie, to właśnie Kaganowicz znalazł się później w szeregach „grupy antypartyjnej”, która w 1957 roku próbowała obalić Chruszczowa.

Chruszczow, jako przywódca ZSRR, zapoczątkował proces destalinizacji, co pokazuje, że nawet w najbardziej represyjnych systemach możliwa jest zmiana kursu na bardziej liberalny. Jego dziedzictwo jest złożone i nadal stanowi przedmiot analiz historycznych, ale jego wpływ na kształtowanie XX-wiecznej polityki jest niepodważalny.

Nikita Chruszczow był postacią kluczową dla historii Związku Radzieckiego i świata w drugiej połowie XX wieku. Jego przywództwo, naznaczone destalinizacją, „odwilżą” oraz okresami napięć międzynarodowych, odcisnęło trwałe piętno na polityce globalnej. Odchodząc od stalinowskich metod, Chruszczow próbował nadać socjalizmowi bardziej ludzką twarz, choć jego działania bywały również kontrowersyjne i miały dalekosiężne konsekwencje. Jego spuścizna pozostaje ważnym elementem studiów nad historią ZSRR i zimnej wojny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikita_Chruszczow