Salah ad-Din Jusuf ibn Ajjub, powszechnie znany jako Saladyn, był kurdyjskim sułtanem i niezwykle wpływowym dowódcą wojskowym oraz politykiem, który odcisnął trwałe piętno na historii Bliskiego Wschodu. Na początku 2026 roku minęłoby 888 lat od jego narodzin w 1138 roku. Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku, w wieku około 55 lat, niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce. Pochodził z kurdyjskiego rodu Rawwadydów, a jego ojciec, Ajjub ibn Szazi, pełnił ważne funkcje urzędnicze. Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo, w tym trzech synów, którzy odziedziczyli jego imperium. Jego kariera polityczna nabrała tempa w 1169 roku, gdy objął urząd wezyra w Egipcie, a później dokonał przewrotu polityczno-religijnego, przywracając kraj na łono sunnizmu.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na przełomie 2025/2026 roku miałby 888 lat.
- Żona/Mąż: Brak szczegółowych informacji w tekście.
- Dzieci: Trzech głównych synów (Al-Afdal Ali, Al-Aziz Usman, Az-Zahir Ghazi).
- Zawód: Sułtan, dowódca wojskowy, polityk.
- Główne osiągnięcie: Odzyskanie Jerozolimy dla świata islamu i zjednoczenie ziem muzułmańskich.
Podstawowe informacje o Saladynie
Pełne imię ceremonialne Saladyna brzmiało al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi. To długie, arabskie imię odzwierciedlało jego kurdyjskie pochodzenie, a także wysoki status polityczny i religijny, jaki osiągnął w świecie islamu. Imię „Saladyn”, pod którym znany jest w Europie, jest w rzeczywistości francuskim zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „Dobro Wiary”.
Saladyn urodził się w 1138 roku w Tikricie, mieście, które z czasem stało się ważnym elementem jego legendy. Zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku, w wieku około 55 lat. Jego śmierć nastąpiła niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce. Saladyn został pochowany w Meczecie Umajjadów w Damaszku, gdzie do dziś znajduje się jego grób (turba). Przez pierwsze dwa lata po śmierci jego ciało spoczywało jednak w damasceńskiej cytadeli.
Życie osobiste i rodzinne Saladyna
Saladyn pochodził z kurdyjskiego rodu Rawwadydów. Jego ojciec, Ajjub ibn Szazi, był wpływowym urzędnikiem, który pełnił funkcję namiestnika Tikritu pod rządami Seldżuków, zanim przeszedł na służbę do Zengidów. To właśnie od niego Saladyn odziedziczył swoje nazwisko – Jusuf ibn Ajjub. Wuj Saladyna, Szirkuh, był potężnym dowódcą wojskowym. U jego boku Saladyn zdobywał pierwsze doświadczenia wojenne i polityczne, uczestnicząc w trzech wyprawach do Egiptu w latach 60. XII wieku.
Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo, w tym trzech głównych synów, pomiędzy którymi po swojej śmierci podzielił swoje rozległe imperium. Najstarszy syn, Al-Afdal Ali, otrzymał Damaszek. Al-Aziz Usman przejął rządy w Egipcie, a najmłodszy, Az-Zahir Ghazi, władał Aleppo. Ta sukcesja w pewnym stopniu przyczyniła się do późniejszych wyzwań stojących przed jego dynastią.
Synowie Saladyna
- Al-Afdal Ali (Damaszek)
- Al-Aziz Usman (Egipt)
- Az-Zahir Ghazi (Aleppo)
Kariera polityczna i wojskowa Saladyna
Kariera polityczna Saladyna rozpoczęła się od objęcia urzędu wezyra u ostatniego kalifa z dynastii Fatymidów, Al-Adida, w 1169 roku. Stanowisko to przejął po nagłej śmierci swojego wuja Szirkuha. Już w 1171 roku Saladyn dokonał znaczącego przewrotu polityczno-religijnego, obalając rządy Fatymidów w Egipcie i przywracając ten kraj na łono sunnizmu. Ten krok stanowił kluczowy moment w jego drodze do władzy.
Po śmierci swojego suwerena Nur ad-Dina w 1174 roku, Saladyn wykorzystał Egipt jako bazę operacyjną do przejęcia kontroli nad posiadłościami Zengidów. W tym samym roku zajął Damaszek, a następnie Hims, Hamę i Baalbek, skutecznie konsolidując swoją władzę. Lata 1174–1186 były okresem intensywnej polityki jednoczenia ziem muzułmańskich pod jego przywództwem. Co ciekawe, w tym okresie Saladyn spędził aż 33 miesiące na walkach z innymi muzułmanami, podczas gdy na starcia z krzyżowcami poświęcił jedynie 11 miesięcy. Ta strategia świadczy o jego pragmatyzmie i dążeniu do wewnętrznej stabilizacji przed pełnym zaangażowaniem w wojnę z siłami krzyżowymi.
Warto wiedzieć: W latach 1174–1186 Saladyn poświęcił znacznie więcej czasu na walki z innymi muzułmanami (33 miesiące) niż na starcia z krzyżowcami (11 miesięcy), co podkreśla jego priorytety w procesie jednoczenia.
Największe zwycięstwo militarne Saladyn odniósł 4 lipca 1187 roku w bitwie pod Hittinem. Tam całkowicie rozbił armię Królestwa Jerozolimskiego, biorąc do niewoli samego króla Gwidona de Lusignan. To spektakularne zwycięstwo otworzyło mu drogę do dalszych podbojów. 2 października 1187 roku, po krótkim oblężeniu, Saladyn odzyskał dla islamu Jerozolimę. Zdobycie świętego miasta, które od ponad 80 lat znajdowało się w rękach krzyżowców, było bezpośrednią przyczyną zwołania w Europie III wyprawy krzyżowej pod wodzą najpotężniejszych monarchów Zachodu.
Podczas III krucjaty (1189–1192) Saladyn musiał zmierzyć się z charyzmatycznym Ryszardem Lwie Serce. W wyniku tych starć Saladyn stracił na rzecz krzyżowców Akkę i Jafę, a także przegrał bitwę pod Arsuf. Jednak dzięki zastosowaniu taktyki spalonej ziemi i umiejętnemu wykorzystaniu przewagi terenowej, zdołał utrzymać kontrolę nad Jerozolimą, co było kluczowym osiągnięciem.
Kluczowe wydarzenia w karierze Saladyna
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1169 | Objęcie urzędu wezyra w Egipcie |
| 1171 | Obalenie dynastii Fatymidów i przywrócenie sunnizmu w Egipcie |
| 1174 | Przejęcie kontroli nad posiadłościami Zengidów po śmierci Nur ad-Dina |
| 4 lipca 1187 | Zwycięstwo w bitwie pod Hittinem |
| 2 października 1187 | Odzyskanie Jerozolimy |
| 1189–1192 | III krucjata |
| Wrzesień 1192 | Negocjacje rozejmu z krzyżowcami |
Osiągnięcia i dziedzictwo Saladyna
Saladyn był założycielem dynastii Ajjubidów, która pod jego przywództwem stworzyła potężne państwo. Imperium to rozciągało się od Egiptu i Jemenu, przez Lewant, aż po Al-Dżazirę w Górnej Mezopotamii. Było to jedno z największych i najpotężniejszych państw muzułmańskich swoich czasów. We wrześniu 1192 roku, po latach intensywnych walk, Saladyn wynegocjował korzystny rozejm z krzyżowcami. Porozumienie to potwierdzało większość jego zdobyczy terytorialnych i ograniczało posiadłości chrześcijan jedynie do wąskiego pasa wybrzeża.
Postać Saladyna stała się symbolem „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej. Dowodem na to jest jego umieszczenie przez Dantego Alighieri w „Boskiej Komedii” w tzw. limbo – miejscu przeznaczonym dla cnotliwych niechrześcijan. Jego reputacja jako sprawiedliwego i honorowego władcy przetrwała wieki, wpływając na postrzeganie islamu na Zachodzie.
Osobowość i wizerunek Saladyna
Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i dotrzymującego słowa. Tę cechę wykorzystywał jako skuteczne narzędzie polityczne. Chrześcijańskie garnizony często poddawały się bez walki, ufając, że Saladyn dotrzyma warunków kapitulacji. Jego reputacja sprawiedliwego władcy przyciągała lojalność i szacunek.
Był znany ze swojej pasji do sportu, będąc jednym z ulubionych towarzyszy Nur ad-Dina w grze w polo. Ta aktywność fizyczna świadczyła o jego sprawności i bliskich relacjach z ówczesnymi elitami władzy. Wizerunek Saladyna został uromantyzowany w literaturze XIX wieku, głównie za sprawą powieści „Talizman” Waltera Scotta. Przedstawiono go tam jako mądrego i dzielnego „szlachetnego dzikusa”, co utrwaliło jego legendę w kulturze masowej. Współcześnie postać Saladyna jest wykorzystywana w świecie islamu jako ikona walki o Palestynę. Do jego legendy odwoływali się tacy przywódcy jak Gamal Abdel Naser, Hafiz al-Asad czy Saddam Husajn, co podkreśla jego trwałe znaczenie w politycznej i kulturowej tożsamości regionu.
Zdrowie Saladyna
Na przełomie 1185 i 1186 roku Saladyn zapadł na bardzo ciężką chorobę, która niemal doprowadziła go do śmierci. Sułtan był w tak złym stanie, że podyktował nawet swój testament, co świadczy o powadze sytuacji. Historycy, tacy jak Thomas Asbridge, sugerują, że to otarcie się o śmierć w 1186 roku spowodowało u niego wewnętrzną przemianę duchową. Po tym wydarzeniu Saladyn z większą gorliwością poświęcił się idei dżihadu przeciwko krzyżowcom, co mogło wpłynąć na jego dalsze działania militarne.
Kontrowersje związane z Saladynem
Mimo późniejszej sławy, przez wielu współczesnych mu muzułmanów Saladyn był początkowo postrzegany jako uzurpator. Zarzucano mu, że zamiast skupiać się na walce z niewiernymi, odbierał ziemie innym muzułmańskim władcom z dynastii Zengidów. Ta początkowa krytyka podkreśla złożoność procesów politycznych i rywalizacji o władzę w regionie w tamtym okresie.
Choć Saladyn słynął z łaskawości, istnieją również przykłady jego bezwzględności. Po bitwie pod Hittinem osobiście zabił (lub nakazał zabić) Renalda z Châtillon. Był to akt zemsty za jego wcześniejsze napady na muzułmańskich pielgrzymów zdążających do Mekki. Ten incydent pokazuje, że nawet postrzegany jako honorowy władca, potrafił sięgać po środki odwetowe w obliczu brutalności przeciwnika.
Ciekawostki o Saladynie
W 1165 roku, jeszcze przed swoją wielką karierą polityczną, Saladyn przez krótki czas pełnił funkcję szefa policji (szihna) w Damaszku. Był to jeden z jego pierwszych urzędów administracyjnych, który dał mu cenne doświadczenie w zarządzaniu miastem. Postać Saladyna pojawia się również w literaturze oświeceniowej. Jest on bohaterem poematu scenicznego „Natan mędrzec” autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga, co podkreśla jego status jako symbolu tolerancji i dialogu międzyreligijnego.
W Iraku za czasów Saddama Husajna wizerunek Saladyna był wszechobecny. Pojawiał się na znaczkach pocztowych, banknotach, a pałace prezydenckie zdobiły statuy przedstawiające Saddama w stroju sułtana. Ta demonstracja nawiązywała do historycznej potęgi i chwały, próbując powiązać współczesnego przywódcę z legendarną postacią Saladyna.
Saladyn, jako jeden z najwybitniejszych przywódców muzułmańskich XII wieku, wywarł ogromny wpływ na losy Bliskiego Wschodu. Jego strategiczne geniusz, umiejętność jednoczenia rozdrobnionych sił oraz postawa honorowego przywódcy ukształtowały jego legendę, która przetrwała wieki, inspirując zarówno w świecie islamu, jak i poza nim. Jego dziedzictwo jako obrońcy wiary i symbolu sprawiedliwości pozostaje żywe do dziś.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kim był i czego dokonał Saladyn?
Saladyn był kurdyjskim sułtanem i założycielem dynastii Ajjubidów. Jego największym dokonaniem było zjednoczenie muzułmańskich sił w Levancie i odzyskanie Jerozolimy z rąk krzyżowców.
Kto pokonał Saladyna?
Saladyn nie został ostatecznie pokonany w znaczącym militarnym starciu, które doprowadziłoby do upadku jego władzy. Choć poniósł pewne porażki, jak np. bitwa pod Arsuf, to jego siły skutecznie odpierały kolejne wyprawy krzyżowe.
Jak Saladyn zdobył Jerozolimę?
Saladyn zdobył Jerozolimę w 1187 roku po zwycięstwie nad wojskami krzyżowców w bitwie pod Hittinem. Następnie oblegał miasto, które po kilkunastu dniach obrony poddało się bez znaczącego rozlewu krwi.
Kto bronił Jerozolimy przed Saladynem?
Jerozolimę przed Saladynem w 1187 roku bronili rycerze zakonni, królewskie wojska królestwa Jerozolimy pod dowództwem króla Gwidona z Lusignanem oraz mieszkańcy miasta. Po klęsce pod Hittinem obrona była jednak osłabiona.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Saladyn
