Thomas Jefferson: Ojciec Założyciel, Prezydent i Wizjoner Ameryki

0

Thomas Jefferson, jedna z najbardziej wpływowych postaci w historii Stanów Zjednoczonych, urodził się 13 kwietnia 1743 roku i dożył wieku 83 lat, zmarł 4 lipca 1826 roku. Był on kluczowym Ojcem Założycielem, głównym autorem Deklaracji Niepodległości oraz trzecim prezydentem Stanów Zjednoczonych. Po przedwczesnej śmierci żony Marthy, Jefferson, zgodnie z jej ostatnią wolą, nigdy więcej się nie ożenił, co stanowiło ważny i bolesny rozdział w jego życiu prywatnym.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 4 lipca 1826 roku miał 83 lata.
• Żona/Mąż: Martha Wayles Skelton
• Dzieci: Martha, Mary (dożyły wieku dorosłego)
• Zawód: Polityk, filozof, architekt, prawnik, dyplomata, prezydent USA
• Główne osiągnięcie: Główny autor Deklaracji Niepodległości, trzeci prezydent USA, autor Zakupu Luizjany

Kim był Thomas Jefferson?

Thomas Jefferson zapisał się w historii jako jeden z najbardziej wszechstronnych i wpływowych Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych. Jego dziedzictwo jest nierozerwalnie związane z kluczowymi momentami kształtowania się amerykańskiej państwowości. Pełnienie funkcji trzeciego prezydenta USA oraz jego rola jako głównego autora przełomowej Deklaracji Niepodległości stanowią fundament jego nieśmiertelnej spuścizny.

Podstawowe informacje o Thomasie Jeffersonie

Dane osobowe

Thomas Jefferson przyszedł na świat 13 kwietnia 1743 roku w Shadwell Plantation w Kolonii Wirginia. Jego życie zakończyło się 4 lipca 1826 roku, w wieku 83 lat, w posiadłości Monticello w Wirginii. Ten sam dzień był datą śmierci Johna Adamsa, innego z Ojców Założycieli i jego dawnego rywala, co wielu uznało za symboliczny zbieg okoliczności. Jefferson, wysoki na około 188 cm, wyróżniał się rudawym kolorem włosów. Mimo swojej pozycji, w publicznych wystąpieniach prezentował raczej nieśmiałe usposobienie.

Śmierć i miejsce spoczynku

Thomas Jefferson zmarł 4 lipca 1826 roku w swojej ukochanej posiadłości Monticello w Wirginii. Data ta, zbiegająca się dokładnie z 50. rocznicą ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, dokumentu którego był głównym architektem, miała głębokie znaczenie symboliczne. Sam Jefferson zaprojektował swój nagrobek, wybierając inskrypcję, która podkreślała jego rolę jako autora Deklaracji, celowo pomijając fakt pełnienia najwyższego urzędu w państwie.

Wykształcenie

W 1761 roku Thomas Jefferson rozpoczął studia w prestiżowym College of William & Mary, gdzie jego zainteresowania skupiły się na matematyce i filozofii. Inspirowany ideami brytyjskich empiryków, takich jak John Locke, już na drugim roku studiów narzucił sobie niezwykle rygorystyczny harmonogram nauki, poświęcając jej piętnaście godzin dziennie. Jego erudycja obejmowała biegłą znajomość łaciny, greki i francuskiego, a zainteresowania naukowe rozciągały się od astronomii po rolnictwo i filologię.

Przynależność partyjna

Jako współzałożyciel i lider Partii Demokratyczno-Republikańskiej, którą stworzył w 1792 roku wraz z Jamesem Madisonem, Jefferson odegrał kluczową rolę w kształtowaniu amerykańskiego systemu politycznego. Jego wizja idealnego społeczeństwa opierała się na idei agrarnych, z silnym naciskiem na niezależnych rolników jako fundament narodu, w przeciwieństwie do rozwoju wielkiego przemysłu.

Rodzina i życie prywatne Thomasa Jeffersona

Rodzice i pochodzenie

Ojcem Thomasa Jeffersona był Peter Jefferson, zamożny plantator i geodeta, który zadbał o wszechstronną edukację syna. Matką była Jane Randolph. Peter Jefferson zmarł, gdy Thomas miał zaledwie 14 lat, pozostawiając mu w spadku około 5000 akrów ziemi, na której później wybudował słynne Monticello.

Małżeństwo z Marthą Wayles Skelton

1 stycznia 1772 roku Thomas Jefferson poślubił Marthę Wayles Skelton, 23-letnią wdowę i jego trzecią kuzynkę. Ich wspólne życie charakteryzowało się wspólną pasją do muzyki – Martha grała na pianinie, a Thomas na skrzypcach, tworząc harmonijne duety.

Dzieci z Marthą

W ciągu dziesięciu lat małżeństwa z Marthą Wayles Skelton, Jefferson doczekał się szóstki dzieci. Niestety, tylko dwie córki, Martha i Mary, przeżyły dzieciństwo i dożyły wieku dorosłego, co było źródłem wielkiego bólu dla rodziny.

Obietnica złożona żonie

Na łożu śmierci Martha Wayles Skelton zwróciła się do męża z prośbą, aby nigdy więcej się nie żenił. Thomas Jefferson dotrzymał tej obietnicy, co świadczyło o głębi jego uczuć i żałoby po stracie ukochanej żony.

Relacja z Sally Hemings

W kontekście życia prywatnego Thomasa Jeffersona, jego relacja z Sally Hemings, niewolnicą z jego posiadłości, jest przedmiotem historycznych debat. Istnieją przypuszczenia, że mógł mieć z nią do sześciorga dzieci, jednak ta kwestia nadal budzi dyskusje wśród historyków.

Głębia żałoby

Po śmierci żony Marthy w 1782 roku, Jefferson pogrążył się w głębokiej żałobie. Przez trzy tygodnie po jej odejściu nieustannie przemierzał swój pokój, a następnie odbywał długie, samotne przejażdżki konne, próbując poradzić sobie z niezmiernym bólem straty.

Kariera polityczna i zawodowa Thomasa Jeffersona

Główny autor Deklaracji Niepodległości

W 1776 roku, w wieku zaledwie 33 lat, Thomas Jefferson został członkiem Komitetu Pięciu, którego zadaniem było opracowanie projektu deklaracji niepodległości. Pracując w odosobnieniu, między 11 a 28 czerwca 1776 roku, stworzył dokument, który stał się kamieniem węgielnym amerykańskiej państwowości. Podpisując Deklarację Niepodległości, Jefferson doskonale zdawał sobie sprawę, że popełnia czyn uznawany za zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej, ryzykując karę śmierci.

Pierwszy Sekretarz Stanu

W latach 1790–1793 Thomas Jefferson pełnił funkcję pierwszego w historii Sekretarza Stanu USA w administracji prezydenta George’a Washingtona, odgrywając kluczową rolę w kształtowaniu polityki zagranicznej młodego państwa.

Wiceprezydent USA

Po wyborach prezydenckich w 1796 roku, Jefferson objął urząd drugiego w Stanach Zjednoczonych wiceprezydenta, pełniąc tę funkcję w latach 1797–1801. W drugiej kadencji Jeffersona miało miejsce głośne postępowanie sądowe przeciwko jego byłemu wiceprezydentowi, Aaronowi Burrowi, oskarżonemu o zdradę.

Gubernator Wirginii

W latach 1779–1781 Thomas Jefferson sprawował urząd drugiego gubernatora rewolucyjnej Wirginii. W tym okresie legislatura Wirginii, w której działał, dążyła do zniesienia feudalnych przywilejów, a Jefferson był autorem projektu ustawy o wolności religijnej. W 1781 roku ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię, wysłaną specjalnie do Monticello w celu jego aresztowania.

Minister we Francji

W 1785 roku Thomas Jefferson został mianowany następcą Benjamina Franklina na stanowisku Ministra USA we Francji, gdzie służył do września 1789 roku. Jego pobyt we Francji znacząco wpłynął na jego poglądy i doświadczenia dyplomatyczne.

Prezydentura i Zakup Luizjany

Jako prezydent Stanów Zjednoczonych (1801–1809), Thomas Jefferson dokonał w 1803 roku historycznego zakupu terytorium Luizjany od Francji. Ta transakcja niemal podwoiła obszar ówczesnych Stanów Zjednoczonych, otwierając bezprecedensowe możliwości rozwoju i eksploracji zachodnich ziem. Jefferson był również głównym inicjatorem i patronem ekspedycji Lewisa i Clarka, której celem było zbadanie tych nowo nabytych terytoriów.

Walka z piratami i polityka handlowa

Podczas swojej prezydencji, Jefferson wysyłał marynarkę wojenną przeciwko piratom berberyjskim, skutecznie broniąc amerykańskich interesów na morzu. Wprowadził również kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku, która miała na celu wywarcie presji na Wielką Brytanię i Francję, jednak w rzeczywistości znacząco zaszkodziła amerykańskiej gospodarce. W 1807 roku podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych.

Kariera prawnicza i wczesna działalność Thomasa Jeffersona

Praktyka prawnicza

W 1767 roku Thomas Jefferson został przyjęty do palestry w Wirginii, rozpoczynając tym samym karierę prawniczą. W samym tylko 1767 roku przyjął 68 spraw przed Sądem Generalnym Wirginii, co świadczyło o jego dużej aktywności i zaangażowaniu w praktykę prawniczą. Jako prawnik, podjął się prowadzenia spraw siedmiu osób poszukujących wolności, argumentując, że każdy człowiek rodzi się z naturalnym prawem do własnej osoby. Jego wczesna działalność prawnicza była silnie nacechowana dążeniem do sprawiedliwości.

Reformy ustawodawcze

Jako aktywny członek legislatury Wirginii, Jefferson dążył do przeprowadzenia fundamentalnych reform społecznych i prawnych. Jego celem było zniesienie feudalnych przywilejów, które ograniczały swobodę obywateli. Był również autorem przełomowego projektu ustawy o wolności religijnej, co podkreślało jego nieustępliwe zaangażowanie w obronę praw obywatelskich i wolności sumienia. Przez wiele lat, od 15. roku życia, prowadził specjalne zeszyty, zwane Commonplace Books, w których gromadził cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne.

Majątek i finanse Thomasa Jeffersona

Odziedziczony majątek

W wieku 14 lat, po śmierci ojca, Thomas Jefferson odziedziczył znaczący majątek ziemski obejmujący około 5000 akrów. Na tym strategicznie położonym terenie w późniejszym czasie wybudował swoją słynną posiadłość Monticello, która stała się jego życiowym projektem architektonicznym i artystycznym. Budowa Monticello realizowana była w stylu palladiańskim, a sam Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”.

Długi i sprzedaż biblioteki

W 1814 roku, w wyniku narastających trudności finansowych, Jefferson sprzedał swój drugi, imponujący księgozbiór, liczący 6487 tomów, rządowi USA za kwotę 23 950 dolarów. Środki te miały pomóc w spłaceniu wierzycieli i odbudowie Biblioteki Kongresu, zniszczonej podczas wojny. Pomimo problemów finansowych, Jefferson posiadał w ciągu życia trzy obszerne biblioteki, a jego zamiłowanie do książek było powszechnie znane. Słynne są jego słowa skierowane do Johna Adamsa: „Nie mogę żyć bez książek”.

Inwestycje budowlane

Monticello, posiadłość zaprojektowana osobiście przez Jeffersona, była jego życiowym dziełem architektonicznym. Dom został zaprojektowany w stylu palladiańskim, a Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”. Oprócz Monticello, Jefferson zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia, co świadczyło o jego wszechstronnym talencie architektonicznym i wizjonerstwie.

Pasje, hobby i osiągnięcia naukowe Thomasa Jeffersona

Bibliofilstwo

Thomas Jefferson był zapalonym bibliofilem, który zgromadził trzy obszerne biblioteki w trakcie swojego życia. Jego zamiłowanie do literatury i wiedzy było tak silne, że mawiał: „Nie mogę żyć bez książek”. Ta pasja do zdobywania wiedzy przejawiała się w jego niezwykle szerokich zainteresowaniach.

Zamiłowanie do nauki

Od dziewiątego roku życia Jefferson studiował świat przyrody, rozwijając swoje naukowe zainteresowania. Biegle znał łacinę, grekę i francuski, a jego pasje naukowe obejmowały astronomię, rolnictwo i filologię. W swoim drugim roku studiów narzucił sobie rygor nauki trwający piętnaście godzin dziennie, co świadczyło o jego niezwykłej determinacji i poświęceniu.

Wyprawa Lewisa i Clarka

Jako prezydent, Jefferson był głównym inicjatorem i patronem legendarnej ekspedycji Lewisa i Clarka. Ta epokowa wyprawa miała na celu zbadanie terenów na zachodzie kontynentu, odkrycie nowych szlaków i zasobów naturalnych, co znacząco przyczyniło się do poszerzenia wiedzy o Ameryce Północnej i ugruntowania pozycji USA na nowym terytorium.

Zasługi dla edukacji

Thomas Jefferson uważał edukację powszechną za kluczowy fundament rządu republikańskiego i aktywnie działał na rzecz jej rozwoju. Zaproponował innowacyjny system publicznej edukacji w Wirginii, mający na celu zapewnienie szerokiego dostępu do wiedzy wszystkim warstwom społeczeństwa. Założenie Uniwersytetu Wirginii w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych życiowych osiągnięć. Był zagorzałym zwolennikiem rozdziału kościoła od państwa i stworzył własną wersję Nowego Testamentu, tzw. Biblię Jeffersona, usuwając z niej elementy nadprzyrodzone, co odzwierciedlało jego racjonalistyczne podejście do wiary.

Kontrowersje i wyzwania w życiu Thomasa Jeffersona

Zarzut zdrady stanu

Podpisując Deklarację Niepodległości, Thomas Jefferson miał pełną świadomość, że popełnia czyn uznawany za zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej, co wiązało się z bezpośrednim ryzykiem kary śmierci. Jego niezłomna odwaga i głębokie przekonanie o słuszności sprawy niepodległościowej były jednak silniejsze od wszelkiego strachu.

Ucieczka przed Brytyjczykami

W 1781 roku, w gorącym okresie walk o niepodległość, Jefferson ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię, która została wysłana do Monticello z misją jego aresztowania. Był to jeden z wielu momentów, w których jego życie było bezpośrednio zagrożone.

Stosunek do niewolnictwa

Jedną z najbardziej złożonych i budzących kontrowersje kwestii w życiu Thomasa Jeffersona był jego stosunek do niewolnictwa. Mimo iż krytykował handel niewolnikami i pisał o naturalnym prawie człowieka do wolności, sam przez całe życie posiadał dużą liczbę niewolników. Ta fundamentalna sprzeczność między jego głoszoną ideologią a praktyką jego życia budzi do dziś żywe dyskusje wśród historyków.

Konflikt z Aaronem Burrem

Podczas drugiej kadencji Jeffersona jako prezydenta, doszło do głośnego i politycznie naładowanego procesu o zdradę jego byłego wiceprezydenta, Aarona Burra. Sprawa ta wywołała znaczące napięcia polityczne i prawne w młodym państwie, wpływając na jego stabilność.

Ciekawostki z życia Thomasa Jeffersona

Sekretne stowarzyszenie

Podczas studiów w College of William & Mary, Jefferson był członkiem Flat Hat Club, które jest uznawane za najstarsze tajne stowarzyszenie w USA. Ten okres był dla niego czasem zarówno intensywnej nauki, jak i rozwijania cennych relacji społecznych.

Notatniki (Commonplace Books)

Od 15. roku życia, Jefferson skrupulatnie prowadził specjalne zeszyty, znane jako Commonplace Books. Zapisywał w nich cenne cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne, tworząc w ten sposób bogaty zbiór swoich przemyśleń i inspiracji.

Znajomość z rdzennymi Amerykanami

Już w młodości Jefferson nawiązał cenne kontakty z rdzennymi mieszkańcami Ameryki. Poznał wielu Indian, w tym wodza Czirokezów Ostenaco, który odwiedzał jego dom, co świadczyło o jego otwartości na różnorodność kulturową i ludzką.

Styl życia na studiach

W pierwszym roku studiów na College of William & Mary, Jefferson był znany z hulaszczego trybu życia. Jednak już w drugim roku radykalnie zmienił swoje nawyki, całkowicie poświęcając się nauce z niezwykłym zaangażowaniem. Pasja do wiedzy stała się jego priorytetem.

Data śmierci

Thomas Jefferson zmarł 4 lipca 1826 roku, tego samego dnia co John Adams, inny Ojciec Założyciel i jego wieloletni rywal oraz przyjaciel. Ten niezwykły zbieg okoliczności był przez współczesnych mu uznawany za znak opatrznościowy i symboliczny moment w historii kraju.

Autorstwo nagrobka

Jefferson sam zaprojektował swój nagrobek i wybrał inskrypcję, która miała go opisywać. Wymienił na niej autorstwo Deklaracji Niepodległości, ale celowo pominął fakt pełnienia funkcji prezydenta Stanów Zjednoczonych, co podkreślało jego priorytety i skromność.

Pasja do ogrodnictwa

W swojej posiadłości Monticello, Jefferson z wielkim entuzjazmem eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców, sprowadzając nasiona z całego świata. Jego ogród był miejscem innowacji i naukowych dociekań, odzwierciedlając jego wszechstronne zainteresowania.

Innowacyjność

Był znany z zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych, które z powodzeniem wprowadzał w swoim domu i na swojej posiadłości. Jego innowacyjność przejawiała się w wielu aspektach życia codziennego, od rolnictwa po architekturę.

Wpływ na architekturę

Oprócz Monticello, Jefferson zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia, wywierając znaczący i trwały wpływ na amerykańską architekturę i urbanistykę.

Religia

Jefferson był zwolennikiem rozdziału kościoła od państwa. Stworzył własną wersję Nowego Testamentu, tzw. Biblię Jeffersona, usuwając z niej elementy nadprzyrodzone, co odzwierciedlało jego racjonalistyczne podejście do wiary i religii.

Wzrost i wygląd

Opisywany był jako wysoki mężczyzna (ok. 188 cm) o rudawych włosach i raczej nieśmiałym usposobieniu w publicznych przemówieniach. Jego wygląd i sposób bycia wpływały na odbiór jego osoby przez współczesnych mu.

Korespondencja

Thomas Jefferson pozostawił po sobie ogromną spuściznę w postaci tysięcy listów. Ta bogata korespondencja stanowi jedno z najważniejszych i najcenniejszych źródeł historycznych dla poznania myśli, wydarzeń i życia codziennego tamtej epoki.

Wizja agrarna

Wierzył, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach, a nie na wielkim przemyśle. Ta wizja kształtowała jego poglądy polityczne i społeczne przez całe życie.

Zakaz importu niewolników

W 1807 roku Thomas Jefferson podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych, co było ważnym, choć ograniczonym krokiem w kierunku stopniowego ograniczania niewolnictwa.

Uniwersytet Wirginii

Założenie tej uczelni w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych życiowych osiągnięć, podkreślając swoje głębokie zaangażowanie w rozwój edukacji i nauki jako fundamentów postępu.

Dziedzictwo intelektualne

Jego fundamentalne idee dotyczące praw człowieka i demokracji wywarły znaczący wpływ na liczne ruchy rewolucyjne i demokratyczne na całym świecie, kształtując współczesne pojęcia wolności, samostanowienia i godności ludzkiej.

Symbolika 4 lipca

Fakt, że Thomas Jefferson zmarł dokładnie 50 lat po ogłoszeniu niepodległości, był przez współczesnych mu uznawany za niezwykły zbieg wydarzeń i znak opatrznościowy, podkreślając jego wyjątkowe i niepowtarzalne miejsce w historii Stanów Zjednoczonych.

Kluczowe role Thomasa Jeffersona w historii Stanów Zjednoczonych

Thomas Jefferson pełnił szereg kluczowych ról, które w sposób fundamentalny ukształtowały oblicze Stanów Zjednoczonych. Jego nieoceniony wkład jako jednego z Ojców Założycieli, głównego autora Deklaracji Niepodległości oraz trzeciego prezydenta, jest niezbędny dla pełnego zrozumienia amerykańskiej historii i złożoności jej systemu politycznego.

• Główny autor Deklaracji Niepodległości
• Trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych
• Pierwszy Sekretarz Stanu USA
• Drugi wiceprezydent Stanów Zjednoczonych
• Drugi gubernator rewolucyjnej Wirginii

Chronologia kariery politycznej Thomasa Jeffersona

Kariera polityczna Thomasa Jeffersona była niezwykle długa i bogata w znaczące wydarzenia, odzwierciedlając kluczowe etapy jego służby publicznej i ewolucji jego roli w kształtowaniu narodu.

Thomas Jefferson, jako wybitny Ojciec Założyciel i trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, odcisnął niezatarte piętno na historii Ameryki. Jego głębokie zaangażowanie w tworzenie fundamentalnych dokumentów i kształtowanie młodego państwa pozostaje trwałą inspiracją dla przyszłych pokoleń, symbolizując ideały wolności i samostanowienia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson