Jimmy Carter: Byłego prezydenta USA życie i dokonania

0

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, to wybitny amerykański polityk, filantrop i były 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, który pełnił swój urząd w latach 1977–1981. Urodzony 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, Carter dożył 100 lat, stając się najdłużej żyjącym prezydentem w historii USA. Jego życie, naznaczone głębokim zaangażowaniem w sprawy społeczne i międzynarodowe, obejmowało służbę wojskową, karierę polityczną i dekady działalności filantropijnej. Po zakończeniu prezydentury, Jimmy Carter poświęcił się promowaniu pokoju, demokracji i praw człowieka, co zostało uhonorowane Pokojową Nagrodą Nobla w 2002 roku. Zmarł 29 grudnia 2024 roku w swoim rodzinnym domu w Plains, Georgia.

Jego małżeństwo z Rosalynn Smith, zawarte w 1946 roku, było wyjątkowo długim i partnerskim związkiem, trwającym 77 lat. Po powrocie z czynnej służby wojskowej w 1953 roku, Carter przejął rodzinne gospodarstwo orzeszków ziemnych, co ukształtowało jego wizerunek jako „rolnika z Georgii”. Jego post-prezydentura, trwająca ponad 43 lata, jest rekordowa w historii Stanów Zjednoczonych i stanowi dowód jego nieustającej aktywności na rzecz dobra publicznego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Jimmy Carter dożył 100 lat.
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter (małżeństwo od 1946 do 2023 roku).
• Dzieci: Cztery: John William „Jack”, James Earl „Chip”, Donald Jeffrey „Jeff” i Amy Lynn.
• Zawód: Polityk, filantrop, były prezydent USA.
• Główne osiągnięcie: Doprowadzenie do podpisania porozumień Camp David; Pokojowa Nagroda Nobla.

Podstawowe informacje o Jimmy’m Carterze

James Earl Carter Jr., znany powszechnie jako Jimmy Carter, przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia. Jest postacią o wyjątkowym znaczeniu w historii Stanów Zjednoczonych, nie tylko ze względu na sprawowaną funkcję 39. prezydenta USA, ale także z powodu swojej rekordowej długowieczności. Carter jako jedyny w dziejach osiągnął wiek 100 lat, co czyni go rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu. Jego życie zakończyło się 29 grudnia 2024 roku, w wieku 100 lat, w jego rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia.

Jako prezydent Stanów Zjednoczonych, Jimmy Carter sprawował swój urząd w latach 1977–1981 z ramienia Partii Demokratycznej, zastąpiony następnie przez Ronalda Reagana. Jego prezydentura była okresem pełnym wyzwań, ale także znaczących osiągnięć dyplomatycznych i reform wewnętrznych. Jednym z najbardziej godnych uwagi aspektów jego życia jest jego niezwykła aktywność po opuszczeniu Białego Domu. Jego post-prezydentura, trwająca ponad 43 lata, jest absolutnym rekordem w historii Stanów Zjednoczonych, co świadczy o jego nieustającej chęci do służenia społeczeństwu i angażowania się w sprawy globalne.

Życie prywatne Jimmy’ego Cartera

Rodzina i małżeństwo

Kluczową postacią w życiu Jimmy’ego Cartera była jego żona, Rosalynn Smith Carter. Para poślubiła się w 1946 roku i przeżyła razem niezwykle długie i partnerskie małżeństwo, trwające aż 77 lat, do śmierci Rosalynn w lutym 2023 roku. Ich związek jest uznawany za jeden z najdłuższych i najbardziej udanych w historii amerykańskich par prezydenckich. Wspólnie wychowali czwórkę dzieci: synów Johna Williama „Jacka” Cartera, Jamesa Earla „Chip” Cartera III, Donalda Jeffreya „Jeff” Cartera oraz córkę Amy Lynn Carter. Bliskość i wzajemne wsparcie między Jimmy’m a Rosalynn były widoczne na każdym etapie ich życia, zarówno podczas prezydentury, jak i w późniejszych latach działalności filantropijnej.

Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego biznesu

Po zakończeniu czynnej służby wojskowej w marynarce wojennej w 1953 roku, Jimmy Carter wraz z rodziną powrócił do swojego rodzinnego miasta, Plains w stanie Georgia. Decyzja ta była podyktowana śmiercią jego ojca i koniecznością przejęcia rodzinnego gospodarstwa uprawy orzeszków ziemnych. To właśnie ten powrót do korzeni i przejęcie schedy po ojcu stało się fundamentem jego wizerunku jako „rolnika z Georgii”. Gospodarstwo to nie tylko stanowiło źródło utrzymania, ale także ukształtowało jego wartości i podejście do pracy, które później przeniosły się na jego karierę polityczną.

Kariera polityczna i publiczna Jimmy’ego Cartera

Gubernator Georgii

Zanim Jimmy Carter wkroczył na scenę polityki krajowej, zdobył doświadczenie na szczeblu stanowym. W latach 1971–1975 pełnił funkcję 76. gubernatora stanu Georgia. W tym okresie zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa”, co podkreślało jego zaangażowanie w proces desegregacji rasowej w stanie. Jego działania jako gubernatora były odważnym krokiem w kierunku równości rasowej w stanie, gdzie napięcia na tym tle były wciąż żywe. Jego progresywne podejście do kwestii społecznych i rasowych już wtedy sygnalizowało jego przyszłe dążenia na arenie krajowej.

Droga do prezydentury

W 1976 roku Jimmy Carter, wówczas polityk niemal nieznany poza Georgią, niespodziewanie zdobył nominację Partii Demokratycznej na kandydata na prezydenta. Jego kampania, oparta na wizerunku uczciwego i prostego człowieka z Południa, zyskała szerokie poparcie. Jako tzw. „czarny koń” (dark horse), pokonał urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach ogólnokrajowych, co było znaczącym zwycięstwem i dowodem na chęć Amerykanów do zmiany. Jego wybór na prezydenta USA był sygnałem nadziei na nowe, bardziej etyczne i transparentne przywództwo w Białym Domu.

Kluczowe decyzje i inicjatywy prezydenckie

Ułaskawienie osób uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych i najbardziej kontrowersyjnych decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób, które uchylały się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Ta decyzja, podjęta w celu uleczenia narodowych ran po konflikcie, spotkała się z mieszanymi reakcjami, ale odzwierciedlała jego dążenie do pojednania i przebaczenia w podzielonym społeczeństwie amerykańskim.

Porozumienia Camp David

Największym sukcesem dyplomatycznym prezydentury Jimmy’ego Cartera było doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Te negocjacje, prowadzone pod jego auspicjami, położyły fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, co stanowiło przełom w konfliktach na Bliskim Wschodzie. Porozumienia te do dziś są uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć w historii dyplomacji XX wieku.

Polityka zagraniczna (Kanał Panamski, rozmowy SALT II, stosunki z Chinami)

W sferze polityki zagranicznej prezydent Carter zrealizował szereg znaczących inicjatyw. Wynegocjował traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, które uregulowały status tej strategicznej drogi wodnej. Prowadził drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie zbrojeń strategicznych. Ponadto, jego administracja oficjalnie nawiązała stosunki dyplomatyczne z Chińską Republiką Ludową, co miało dalekosiężne konsekwencje dla globalnej geopolityki. Te działania świadczyły o jego zaangażowaniu w budowanie stabilniejszego i bardziej pokojowego świata.

Utworzenie nowych departamentów (Energii i Edukacji)

W ramach modernizacji administracji państwowej, prezydent Carter utworzył dwa nowe departamenty na szczeblu gabinetowym: Departament Energii oraz Departament Edukacji. Stworzenie tych resortów odzwierciedlało jego priorytety dotyczące bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz poprawy jakości edukacji, co miało na celu lepsze reagowanie na kluczowe wyzwania społeczne i gospodarcze.

Koniec prezydentury

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na wynik ten wpłynęło kilka czynników, w tym długotrwały kryzys zakładników w Iranie, gdzie 52 Amerykanów było przetrzymywanych przez 444 dni, co znacząco osłabiło jego poparcie społeczne. Dodatkowo, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją, również przyczyniły się do utraty zaufania wyborców. Choć prezydentura Cartera była pełna wyzwań, jego późniejsza działalność pokazała jego trwałe zaangażowanie w sprawy publiczne.

Służba wojskowa Jimmy’ego Cartera

Edukacja w Akademii Marynarki Wojennej USA

Zanim Jimmy Carter rozpoczął karierę polityczną, zdobył solidne wykształcenie wojskowe. W 1946 roku ukończył Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w Annapolis, uzyskując tytuł Bachelor of Science. Ta prestiżowa uczelnia stanowiła początek jego wieloletniej kariery w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych, kształtując jego dyscyplinę i poczucie obowiązku.

Służba w United States Navy

Po ukończeniu akademii, Jimmy Carter służył w marynarce wojennej (United States Navy) w latach 1946–1953 w służbie czynnej. Jego specjalizacja obejmowała służbę na okrętach podwodnych, co wymagało szczególnej odwagi i precyzji. Okres ten stanowił ważny etap w jego życiu, kształtując jego charakter i umiejętności przywódcze, które później wykorzystał w polityce.

Nagrody i osiągnięcia Jimmy’ego Cartera

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Uznanie to było wyrazem wdzięczności za jego dekady niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka na całym świecie. Nagroda ta podkreśliła jego rolę jako globalnego orędownika pokoju i sprawiedliwości.

Działalność literacka

Jimmy Carter jest również autorem licznych książek, co czyni go jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów USA. Jego publikacje obejmują wspomnienia polityczne, poezję, a także komentarze dotyczące złożonego konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jego pisarstwo stanowi cenne źródło refleksji nad polityką, historią i problemami współczesnego świata, odzwierciedlając jego głębokie zaangażowanie intelektualne i moralne.

Filantropia i działalność społeczna Jimmy’ego Cartera

Carter Center

W 1982 roku Jimmy Carter założył Carter Center, organizację non-profit, która stała się filarem jego działalności po prezydenturze. Carter Center jest zaangażowane w szeroki zakres działań, w tym monitorowanie wyborów na całym świecie w celu zapewnienia ich uczciwości, mediacje pokojowe w celu rozwiązywania konfliktów międzynarodowych, a także walkę z zapomnianymi chorobami tropikalnymi, które dotykają najuboższe społeczności. Organizacja ta jest żywym dowodem na jego nieustające zaangażowanie w poprawę jakości życia ludzi na całym świecie.

Walka z drakunkulozą

Jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów działań filantropijnych Jimmy’ego Cartera jest jego kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez pasożyta znanego jako robak gwinejski. Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, pracując nad edukacją i poprawą warunków sanitarnych, co doprowadziło do dramatycznego spadku liczby zachorowań na tę chorobę.

Współpraca z Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej rozpoznawalną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego osobiste zaangażowanie, polegające na fizycznej pracy na budowach domów dla osób ubogich, stało się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. Jego aktywność w ramach tej organizacji zainspirowała miliony ludzi na całym świecie do włączenia się w działania na rzecz budowania lepszego społeczeństwa.

Zdrowie Jimmy’ego Cartera

Rekordowa długowieczność

Jimmy Carter przeszedł do historii nie tylko jako prezydent, ale także jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. To niezwykłe osiągnięcie zostało uroczyście obchodzone w październiku 2024 roku, zaledwie na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku. Jego długowieczność pozwoliła mu na aktywny udział w życiu publicznym i społecznym przez wiele dekad po zakończeniu kadencji prezydenckiej, czyniąc jego post-prezydenturę rekordowo długą i wpływową.

Kontrowersje i kryzysy prezydentury Jimmy’ego Cartera

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka prezydentury Jimmy’ego Cartera została znacząco przyćmiona przez kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. W tym czasie 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni. Ten długotrwały i dramatyczny incydent znacząco osłabił poparcie społeczne dla prezydenta Cartera i stał się jednym z najbardziej bolesnych momentów jego kadencji.

„Incydent z królikiem” i krytyka administracji

Administracja Cartera musiała również zmierzyć się z mniej dramatycznymi, lecz medialnie nagłośnionymi wydarzeniami, takimi jak tzw. „incydent z królikiem” w 1979 roku. Ponadto, jego administracja była obiektem oskarżeń o nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan, co doprowadziło do bojkotu przez Stany Zjednoczone Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku. Te wydarzenia, choć różnej wagi, stanowiły część wyzwań, z którymi mierzył się prezydent Carter.

Ciekawostki o Jimmy’m Carterze

Pochodzenie z Georgii

Jimmy Carter jest jedynym prezydentem Stanów Zjednoczonych, który pochodzi ze stanu Georgia. Jego silne związki z tym regionem Południa Stanów Zjednoczonych miały wpływ na jego perspektywę polityczną i sposób postrzegania potrzeb Ameryki.

Rekordowa post-prezydentura

Okres aktywności Jimmy’ego Cartera po opuszczeniu Białego Domu, znany jako post-prezydentura, trwał ponad 43 lata. Jest to absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych, świadczący o jego niezwykłej energii i zaangażowaniu w sprawy publiczne i społeczne przez wiele dekad po zakończeniu swojej prezydentury.

Podsumowanie kariery i życia Jimmy’ego Cartera

Jimmy Carter, jako 39. prezydent USA i laureat Pokojowej Nagrody Nobla, pozostawił trwały ślad w historii dzięki swojej prezydenturze i dekadom poświęconym budowaniu pokoju oraz promowaniu praw człowieka. Jego życie, od służby wojskowej po działalność filantropijną, jest świadectwem niezachwianego zaangażowania w służbę ludzkości.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter