Johannes Vermeer, urodzony 31 października 1632 roku w Delft, jest jednym z najwybitniejszych malarzy holenderskiego złotego wieku. Choć za życia znany był głównie jako twórca scen rodzajowych, jego niewielki dorobek artystyczny, charakteryzujący się niezwykłym mistrzostwem w operowaniu światłem i kolorem, przyniósł mu światową sławę pośmiertną. Artysta poślubił Catharinę Bolnes, z którą doczekał się piętnaściorga dzieci, co stanowiło znaczące wyzwanie dla jego niepewnej sytuacji finansowej.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na grudzień 1675 roku Johannes Vermeer miał 43 lata.
- Żona/Mąż: Catharina Bolnes
- Dzieci: 15
- Zawód: Malarz, handlarz dziełami sztuki
- Główne osiągnięcie: Stworzenie wybitnych dzieł malarskich, takich jak „Dziewczyna z perłą”, które weszły do kanonu sztuki światowej.
Kim był Johannes Vermeer? Podstawowe informacje
Johannes Vermeer, właściwie Johannes Jans Vermeer, urodził się 31 października 1632 roku w Delft, w Republice Zjednoczonych Prowincji, dzisiejszej Holandii. Został ochrzczony w Kościele Reformowanym. Choć dziś jest powszechnie uznawany za jednego z największych mistrzów holenderskiego złotego wieku, za życia jego status zawodowy był znacznie skromniejszy – funkcjonował jako umiarkowanie odnoszący sukcesy prowincjonalny malarz scen rodzajowych. Vermeer zmarł 15 grudnia 1675 roku w wieku zaledwie 43 lat, po krótkiej, trwającej półtora dnia chorobie. Został pochowany tego samego dnia w protestanckim Starym Kościele (Oude Kerk) w Delft, pozostawiając rodzinę w ogromnych długach.
Życie prywatne Johannesa Vermeera
Rodzina i pochodzenie
Pochodzenie artysty było nieco złożone. Jego matka, Digna Baltens, wywodziła się z Antwerpii. Dziadek Vermeera ze strony matki, Balthasar Geerts, był rzemieślnikiem, który w pewnym momencie swojej kariery został aresztowany za fałszerstwo. Ojciec malarza, Reijnier Janszoon, również związany był z rzemiosłem, specjalizując się w produkcji luksusowych tkanin. W 1625 roku Reijnier Janszoon brał udział w bójce, w wyniku której zginął żołnierz. Z czasem ojciec Vermeera zajął się handlem dziełami sztuki i prowadzeniem karczm – najpierw „Latającego Lisa”, a od 1641 roku większego zajazdu „Mechelen” usytuowanego przy rynku w Delft.
Małżeństwo i potomstwo
W kwietniu 1653 roku Johannes Vermeer poślubił Catharinę Bolnes, wyznania katolickiego. Ślub odbył się w wiosce Schipluiden, co sugeruje, że malarz prawdopodobnie musiał przejść na katolicyzm. Początkowo związek ten napotykał na opór ze strony zamożnej teściowej Vermeera, Marii Thins. Pomimo początkowych trudności, para doczekała się imponującej liczby potomstwa – łącznie piętnaściorga dzieci. Znanych jest dziesięcioro z nich z imienia, dzięki testamentom krewnych.
Warunki mieszkaniowe i pracownia
Rodzina Vermeera znalazła schronienie w domu jego teściowej, Marii Thins, przy Oude Langendijk w Delft. Był to obszerny budynek, położony niedaleko „ukrytego kościoła” jezuitów, co mogło mieć znaczenie ze względu na wyznanie Cathariny. To właśnie w tym domu Johannes Vermeer miał swoją pracownię, zlokalizowaną na drugim piętrze. Większość jego dzieł, w tym słynne obrazy takie jak „Dziewczyna z perłą” czy „Mleczarka”, powstała w zaledwie dwóch małych pokojach tego domu, co podkreśla intymny charakter jego twórczości.
Kariera artystyczna Johannesa Vermeera
Wykształcenie i początki kariery
Kwestia wykształcenia artystycznego Vermeera pozostaje owiana tajemnicą. Brak jest jednoznacznych dowodów na to, u kogo pobierał nauki. Wśród spekulacji historyków sztuki pojawiają się nazwiska takie jak Carel Fabritius lub Abraham Bloemaert. Niektórzy badacze sugerują również, że Vermeer mógł być samoukiem, korzystającym z rozległych kontaktów handlowych swojego ojca, które otwierały mu dostęp do wiedzy i inspiracji artystycznych. Jego przynależność do Gildii Świętego Łukasza w Delft, do której wstąpił 29 grudnia 1653 roku, stanowiła formalne potwierdzenie jego statusu jako malarza. Należy jednak zaznaczyć, że ze względu na panujący wówczas kryzys gospodarczy, wywołany wojną i zarazą, artysta nie był w stanie uiścić standardowej opłaty wpisowej do gildii na starcie swojej kariery.
Proces twórczy i dorobek malarski
Johannes Vermeer słynął z niezwykle powolnego procesu twórczego i pedantycznej precyzji. Pracował metodycznie, co przekładało się na jego niewielką produktywność – średnio tworzył zaledwie trzy obrazy rocznie. Do czasów obecnych przetrwało jedynie 34 dzieła, które są mu powszechnie przypisywane. W XIX wieku krytyk Théophile Thoré-Bürger błędnie przypisał mu aż 66 płócien, co świadczy o początkowych trudnościach w jednoznacznej identyfikacji jego twórczości. Mimo niewielkiego dorobku, obrazy Vermeera cechuje mistrzowskie operowanie światłem i kolorem, a także niezwykła dbałość o detale.
Pełnione funkcje publiczne i rola eksperta
Pozycja Vermeera w środowisku artystycznym Delft była znacząca, o czym świadczy fakt, że był on czterokrotnie wybierany na przewodniczącego (dziekana) Gildii Świętego Łukasza. Jego wiedza i autorytet zostały docenione również poza kręgami malarskimi. W 1672 roku, w obliczu zagrożenia ze strony inwazji wojsk francuskich, Vermeer został wezwany jako jeden z 35 ekspertów do oceny kolekcji obrazów sprzedanych elektorowi brandenburskiemu. Jego werdykt był jednoznaczny – orzekł, że oceniane dzieła są fałszerstwami i są „bezwartościowe”. Ten epizod podkreśla jego głębokie zrozumienie rynku sztuki i umiejętność rozróżniania autentycznych dzieł od falsyfikatów.
Dziedzictwo i sława Johannesa Vermeera
Zapomnienie i ponowne odkrycie
Po śmierci Johannes Vermeer popadł w niemal całkowite zapomnienie, które trwało przez blisko dwa stulecia. Jego nazwisko zostało pominięte w kluczowej dla historii sztuki holenderskiej książce Arnolda Houbrakena z 1718 roku. Dopiero w XIX wieku nastąpił renesans jego sławy. Badania Gustava Friedricha Waagena oraz eseistyka Théophile’a Thoré-Bürgera przyczyniły się do ponownego odkrycia talentu Vermeera. To właśnie Thoré-Bürger nadał mu charakterystyczny przydomek „Sfinks z Delft”, podkreślając aurę zagadkowości otaczającą postać artysty i jego twórczość.
Majątek i finanse Johannesa Vermeera
Główne źródła utrzymania
Choć dziś kojarzony jest przede wszystkim jako malarz, malarstwo nie było jedynym zajęciem Vermeera. Zarabiał on na życie przede wszystkim jako handlarz dziełami sztuki. Po śmierci ojca w 1652 roku, przejął rodzinny biznes artystyczny, co jednak nie uchroniło go przed pogłębiającymi się problemami finansowymi. Jego sytuacja materialna była krucha, co dodatkowo komplikowało realizację artystycznych wizji.
Drogie materiały malarskie i bankructwo
Mimo braku wielkiego majątku, Vermeer nie szczędził środków na materiały malarskie. Używał niezwykle kosztownych pigmentów, takich jak naturalna ultramaryna, którą stosował bardzo wcześnie i obficie, nie tylko w głównych elementach obrazu, ale nawet w podmalówkach i cieniach. Pod koniec życia artysta znalazł się w tragicznej sytuacji finansowej. W 1675 roku musiał pożyczyć 1000 guldenów od handlarza jedwabiem Jacoba Romboutsza, zastawiając nieruchomość teściowej. Po jego śmierci żona Catharina musiała prosić sąd o zwolnienie z długów, a zarządcą masy upadłościowej Vermeera został słynny mikroskopista Antonie van Leeuwenhoek.
Zdrowie i przyczyna śmierci Johannesa Vermeera
Nagły zgon i jego okoliczności
Bezpośrednią przyczyną nagłego pogorszenia stanu zdrowia Vermeera, według relacji jego żony, był ogromny stres związany z zapaścią finansową. Malarz miał wpaść w rodzaj „frenzy” (szaleństwa/gorączki) i zmarł w ciągu zaledwie półtora dnia, mimo wcześniejszego dobrego zdrowia. To tragiczne załamanie nastąpiło podczas wojny z Francją, znanej jako Rampjaar (Rok Katastrofy) w 1672 roku.
Kontrowersje i kontekst historyczny
Rok Katastrofy i jego wpływ na rynek sztuki
Rok 1672 był punktem zwrotnym w historii Republiki Holenderskiej, przynosząc inwazję wojsk francuskich, niemieckich i brytyjskich. Ten okres, określany jako „Rok Katastrofy”, wywołał głęboki kryzys gospodarczy, który sparaliżował rynek sztuki. Zamknięcie sklepów i teatrów doprowadziło Vermeera do ruiny. Artysta nie mógł sprzedać ani własnych obrazów, ani dzieł innych mistrzów, którymi handlował, co znacząco pogorszyło jego sytuację finansową i przyczyniło się do stresu prowadzącego do przedwczesnej śmierci.
Ciekawostki z życia i twórczości Johannesa Vermeera
Ograniczona przestrzeń twórcza i powtarzalność motywów
Większość obrazów Vermeera, w tym arcydzieła takie jak „Dziewczyna z perłą”, została namalowana w zaledwie dwóch małych pokojach jego domu. Wyjątkami od tej regili są nieliczne dzieła powstałe poza wnętrzami, takie jak „Widok Delft” i „Uliczka”. Na jego płótnach często pojawiają się te same meble, dekoracje oraz te same modelki, głównie kobiety, co nadaje jego twórczości pewną spójność i intymność.
Teorie o wykorzystaniu pomocy optycznych
Istnieją teorie sugerujące, że Vermeer mógł wykorzystywać urządzenia optyczne, takie jak camera obscura, do osiągnięcia niezwykłej precyzji w oddawaniu światła i perspektywy na swoich obrazach. Kwestia używania przez niego camera obscura pozostaje jednak przedmiotem debat wśród historyków sztuki. Najnowsze badania wskazują, że główną patronką artysty była Maria de Knuijt, żona Pietera van Ruijvena, która wspierała Vermeera przez większość jego kariery. Informacje o jej roli stały się głośne dzięki przełomowej wystawie w Rijksmuseum w 2023 roku.
Najważniejsze fakty z życia Johannesa Vermeera
- Data urodzenia: 31 października 1632 roku
- Miejsce urodzenia: Delft, Republika Zjednoczonych Prowincji (dzisiejsza Holandia)
- Data śmierci: 15 grudnia 1675 roku (w wieku 43 lat)
- Miejsce pochówku: Stary Kościół (Oude Kerk), Delft
- Status zawodowy za życia: Prowincjonalny malarz scen rodzajowych, umiarkowanie odnoszący sukcesy
- Małżeństwo: Z Cathariną Bolnes (od kwietnia 1653 roku)
- Potomstwo: 15 dzieci
- Przynależność do Gildii: Gildia Świętego Łukasza (od 1653 roku)
- Liczba zachowanych dzieł: 34
- Główne źródło utrzymania (poza malarstwem): Handel dziełami sztuki
- Przyczyna śmierci: Prawdopodobnie stres związany z zapaścią finansową
Johannes Vermeer, postać niezwykła, której życie było naznaczone zarówno geniuszem artystycznym, jak i codziennymi trudnościami, pozostawił po sobie dziedzictwo, które wciąż fascynuje i inspiruje. Pomimo początkowego zapomnienia, jego dzieła, charakteryzujące się subtelnym światłem i mistrzowską kompozycją, ugruntowały jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych malarzy w historii sztuki europejskiej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
W jakim stylu malował Vermeer?
Vermeer malował w stylu barokowym, choć jego dzieła wyróżniają się szczególnym realizmem i subtelnością. Znany jest z mistrzowskiego operowania światłem i kolorem, tworząc intymne sceny rodzajowe.
Ile jest wart obraz Dziewczyna z perłą?
Wartość obrazu „Dziewczyna z perłą” jest praktycznie nieoszacowana ze względu na jego unikatowość i znaczenie historyczne. Nie jest on dostępny na rynku sztuki, dlatego nie można mu przypisać konkretnej ceny rynkowej.
Gdzie znajduje się dziewczyna z perłą?
Obraz „Dziewczyna z perłą” znajduje się w Mauritshuis w Hadze, w Holandii. Jest to jedno z najważniejszych dzieł tego muzeum.
Gdzie znajdują się obrazy Vermeera?
Obrazy Vermeera znajdują się głównie w renomowanych muzeach na całym świecie, z największą kolekcją w Mauritshuis w Hadze. Można je również podziwiać w innych światowych galeriach, takich jak Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku czy National Gallery of Art w Waszyngtonie.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Vermeer
